Ex Bölgelerde Hangi Kablolar Kullanılmalı?

ATEX Direktifi’nin uygulandığı Avrupa Birliği ülkelerinde, patlama tehlikesi bulunan bölgelerde kullanılan kablolar genel olarak standart endüstriyel tesislerde kullanılan kablolarla aynıdır. Bu nedenle, yaygın kanının aksine, kabloların kendileri ATEX sertifikasına sahip olmak zorunda değildir.

Bununla birlikte, patlayıcı atmosfer riski bulunan alanlarda kabloların seçimi, kullanımı ve montajı belirli kurallara tabidir. EN 60079-14 standardı, bu tür alanlarda elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve montajı için genel gereklilikleri tanımlar.

ATEX Kablo Gereksinimleri

EN 60079-14 “Patlayıcı Ortamlar — Bölüm 14: Elektrik Tesisatı Tasarımı, Seçimi ve Montajı” standardına göre, patlama tehlikesi bulunan bölgelerde kullanılacak kablolar aşağıdaki temel gereklilikleri karşılamalıdır:

• Patlama tehlikesi bulunan bölgelerde kullanılan kablolar, kendinden emniyetli devreler hariç olmak üzere, genel endüstriyel tesislerde kullanılan kablolarla benzer yapı ve konfigürasyonda olabilir.
• Her ekipmana uygun kablo güzergâhı ve bağlantı yöntemi seçilmelidir.
• Aynı kablo içinde farklı gerilim seviyelerinin birlikte kullanılması uygun değildir.
• Kablo yapısı, iletkenler boyunca gaz veya buhar geçişini önleyecek şekilde seçilmelidir.
• Kendinden emniyetli devrelerde kullanılan kablolar, devrenin güvenlik gereksinimlerine uygun şekilde seçilmeli; gerekli durumlarda ekranlı veya blendajlı olmalıdır.
• Kablolar mekanik hasara, korozyona, UV ışınımına, kimyasal etkilere ve ortam koşullarına karşı uygun şekilde korunmalıdır.
• Kablo kesiti, taşıyacağı akım ve çevre koşulları dikkate alınarak seçilmeli; aşırı ısınma riski önlenmelidir.

Not 1: Kabloların doğru seçilmesi ve doğru monte edilmesi, aşırı ısınma kaynaklı tutuşturma riskinin önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Yanlış seçilen veya uygun olmayan şekilde döşenen kablolar, patlayıcı atmosfer bulunan alanlarda potansiyel tutuşturma kaynağı haline gelebilir.

Not 2: ATEX Kullanıcı Direktifi kapsamında, belirli bir kablonun ilgili tehlikeli alanda kullanılabilirliği nihai olarak Patlamadan Korunma Dokümanı ile doğrulanmalıdır. Bu doküman, tesisin bölge sınıflandırmasını, ortam koşullarını ve ekipman seçim kriterlerini içerir.

Ex Bölgeler İçin Kablolar Neden ATEX Sertifikası Gerektirmez?

ATEX Direktifi kapsamında, doğru şekilde seçilmiş ve doğru şekilde kullanılan kablolar kendi başlarına aktif bir tutuşturma kaynağı olarak değerlendirilmez. Bu nedenle kablolar, ATEX Direktifi’ndeki “ekipman” tanımını her durumda karşılamaz ve uygunluk değerlendirme sürecine tabi tutulmaz.

Bu nedenle kablolar için genellikle “ATEX sertifikası” olarak adlandırılan tip inceleme sertifikaları düzenlenmez.

Başka bir ifadeyle, Ex bölgelerde kullanılan kablonun uygunluğu, kablonun ATEX sertifikasına sahip olmasıyla değil; ilgili standarda, tesis koşullarına, mekanik ve kimyasal dayanım gereksinimlerine, sıcaklık aralığına, yangın davranışına ve montaj yöntemine uygun seçilmesiyle değerlendirilir.

Not 3: Bu yazıda ATEX Direktifi ve bu direktifin atıfta bulunduğu IEC standartları esas alınmıştır. Dünyanın farklı bölgelerinde farklı ve çoğu zaman daha katı gereklilikler geçerli olabilir. Örneğin Kuzey Amerika’da National Electrical Code, yani NEC; Kanada’da ise Canadian Electrical Code, yani CEC esas alınır.

Not 4:Patlama tehlikesi bulunan bölgelerde kabloların kullanımı IEC, NEC ve CEC tarafından yayımlanan başka standart ve dokümanlarda da ele alınır. Denizüstü platformlar veya gemilerdeki elektrik tesisatları bu konuda özel uygulama alanlarıdır. Bu tür tesislerde aşağıdaki dokümanlar dikkate alınabilir:

• API RP 14C: Açık deniz üretim platformları için temel yüzey güvenlik sistemlerinin analizi, tasarımı, kurulumu ve testi hakkında önerilen uygulamalar.
• API RP 14FZ: Sınıflandırılmamış alanlar ile Sınıf I, Bölge 0, Bölge 1 ve Bölge 2 alanlarında sabit ve yüzer açık deniz petrol tesisleri için elektrik sistemlerinin tasarımı ve kurulumu.

Ex Bölgeler İçin Kablo Rakorları

Patlama tehlikesi bulunan bölgelerde kullanılan kabloların kendileri genellikle ATEX sertifikası gerektirmez. Ancak bu kabloları Ex muhafazalara, panolara veya ekipman gövdelerine sokmak için kullanılan kablo rakorlarında durum farklıdır.

Kablo rakorları, monte edildikleri muhafazanın koruma tipini doğrudan etkileyebilir. Örneğin Ex d, Ex e veya Ex t koruma tipine sahip bir muhafazada kullanılacak kablo rakoru, ilgili koruma tipinin bütünlüğünü koruyacak şekilde seçilmelidir.

Bu nedenle Ex bölgelerde kullanılan kablo rakorlarının ATEX ve/veya IECEx sertifikalı olması gerekir. Yanlış rakor seçimi, ekipmanın Ex koruma özelliğini zayıflatabilir ve tesis güvenliği açısından ciddi risk oluşturabilir.

Aşağıdaki tablo, ekipmanın koruma tekniğine göre kullanılabilecek kablo rakoru, adaptör ve sızdırmazlık elemanı koruma tiplerini özetlemektedir.

X izin verilen kullanımı gösterir.

Ex Bölgelerdeki Aydınlatma Tesisatları İçin Kablo Örnekleri

PUR kablolar halojensizdir, aleve dayanıklıdır ve gelişmiş mekanik, kimyasal ve UV direnci sunar – bu da onları zorlu ortamlar için uygun hale getirir. 40°C ila +125°C arasında değişen sıcaklıklarda çalışabilirler (ancak her zaman üretici tarafından sağlanan teknik özelliklere bakın).

PVC dış kılıflı ve örgülü SY kablosu. Bazen çelik örgü veya mekanik koruma olarak da adlandırılan örgülü zırh, ezilme, üzerine basılma veya üzerinden geçilme riskinin daha yüksek olduğu geçici uygulamalar için özellikle önemlidir. Maksimum ortam sıcaklığı +70°C olan bu kablo çoğu endüstriyel uygulamada kullanılabilir. Bununla birlikte, kablo kırılgan hale gelebileceğinden +5°C’nin altındaki düşük sıcaklıklara sahip ortamlar için daha az uygundur.

H07RN-F kablosu, genellikle Avrupa’daki tehlikeli bölgelerde geçici aydınlatma ekipmanlarında kullanılan başka bir seçenektir. Esnek ve kimyasal, mekanik ve termal gerilimlere karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlanmış, dayanıklı kauçuk kılıflı, ağır hizmet tipi bir güç kablosudur. Sabit kurulumlar için -30°C ila +60°C (korumalı sabit kurulumlar için +85°C’ye kadar) ve büküldüğünde -15°C ila +60°C sıcaklık aralığına sahiptir.