Tüm Ex ekipmanı ATEX sertifikalı olmak zorunda mı?
Tehlikeli alanlarda kullanılacak tüm Ex ekipmanların, bu alanlarda kullanıma uygun olduklarını doğrulayan belgelere sahip olması gerekir. Ancak bu belgelerin tamamı sertifika niteliğinde değildir. Bu nedenle, bir sertifikanın ne zaman gerekli olduğunu ve bir Ex cihazın uygunluğunu başka hangi belgelerin kanıtlayabileceğini doğru anlamak önemlidir.
“Tüm Ex ekipmanlar ATEX sertifikalı olmak zorunda mı?” sorusu ilk bakışta basit görünebilir. Ancak uygulamada konu daha karmaşıktır.
Bu durum, HARDO CEO’su Bartosz Wolff tarafından LinkedIn’de yapılan ve katılımcıların %85’inin yanlış cevap verdiği bir ankette de açıkça görülmüştür.
ATEX sertifikasyonunun ayrıntılarına geçmeden önce, önemli bir yasal gerekliliğin altını çizmek gerekir: üreticiler, patlamaya karşı korumalı ekipman alıcısına yalnızca iki belge sağlamakla yükümlüdür:
- Cihazın kullanım kılavuzu.
- AB uygunluk beyanı.
Şimdi ATEX sertifikasyonu konusuna geçelim. Ex ekipmanın tehlikeli alanlarda kullanıma uygunluğunu doğrulayan bir belgeye sahip olması gerektiği doğrudur. Ancak bu belge her zaman bir sertifika olmak zorunda değildir.
Ekipman uygunluk değerlendirmesinde sertifika nedir?
Bu bağlamda sertifika, bir Onaylanmış Kuruluşun katılımıyla gerçekleştirilen başarılı bir uygunluk değerlendirme sürecini doğrulayan belgedir.
Başka bir ifadeyle, bir cihazın ATEX Direktifi 2014/34/AB gibi ilgili mevzuata uygunluğunu belgeleyen sertifikanın düzenlenmesi, Onaylanmış Kuruluşun uygunluk değerlendirme sürecine dahil olmasını gerektirir.
ATEX Direktifi Ex ekipmanları iki gruba ayırmaktadır:
- Uygunluk değerlendirme sürecine Onaylanmış Kuruluşun katılımını gerektiren ekipmanlar.
- Onaylanmış Kuruluş katılımı gerektirmeyen ekipmanlar. Bu durumda değerlendirme üretici veya yetkili bir kuruluş tarafından yapılır; Onaylanmış Kuruluşun katılımı isteğe bağlıdır.
Onaylanmış Kuruluş Onayı Gerektiren EX Ekipmanlar
Onaylanmış Kuruluş katılımı gerektiren patlamaya karşı korumalı ekipmanlarda, uygunluk değerlendirme süreci bir tip inceleme sertifikasının düzenlenmesiyle sonuçlanır.
Bu belge günlük kullanımda genellikle “ATEX sertifikası” olarak adlandırılır. Bu yazıda da iki ifade aynı anlamda kullanılacaktır.
Tip inceleme sertifikası = resmi adlandırma
ATEX sertifikası = yaygın/gayriresmî adlandırma
Burada önemli bir noktayı vurgulamak gerekir: üreticilerin ATEX sertifikasını doğrudan alıcıya sunma zorunluluğu yoktur. Peki bu durumda alıcı, bir cihazın belirli bir tehlikeli bölgede kullanıma uygun olup olmadığını nasıl anlayabilir?
Bu noktada AB Uygunluk Beyanı önem kazanır. Daha önce belirtildiği gibi bu belge, üreticinin sağlaması gereken iki zorunlu belgeden biridir.
AB Uygunluk Beyanı; ATEX sertifika numarasını ve cihazın Ex işaretlemesini içermelidir. Bu işaretleme, aşağıdaki temel bilgileri içeren bir karakter dizisidir:
- Cihazın güvenli şekilde kullanılabileceği patlayıcı atmosfer koşulları. Buna tehlikeli bölge türü, maksimum yüzey sıcaklığı ve cihazın uygun olduğu gaz/toz grubu dahildir.
- Gerekli koruma seviyesini sağlamak için cihaza uygulanan koruma tipi. Örneğin artırılmış güvenlik için “e”, muhafaza ile toz tutuşmasına karşı koruma için “t” gibi.
OptiLine armatürün aşağıdaki isim plakasında, patlamaya dayanıklı özelliği ve ATEX sertifika numaralarını vurguladık (toz ve gaz bölgeleri için ayrı ayrı):
- patlamaya dayanıklı özellik
- ATEX sertifika numaraları
Tehlikeli alanlar için doğru cihaz seçimi hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, tehlikeli alanlarda cihaz seçimine ilişkin yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Onaylanmış Kuruluş Onayı Gerektirmeyen EX Ekipman
Peki uygunluk değerlendirmesi, Onaylanmış Kuruluşun katılımı olmadan üretici veya yetkili bir kuruluş tarafından gerçekleştirilen patlamaya karşı korumalı ekipmanlarda durum nasıldır?
Bu tür durumlarda tip inceleme sertifikası düzenlenmez. Başarılı bir uygunluk değerlendirmesini ve dolayısıyla cihazın tehlikeli alanlarda kullanıma uygun olduğunu doğrulayan temel belge AB Uygunluk Beyanı’dır.
Ancak daha önce açıklandığı gibi, bu belge ATEX sertifikası olarak adlandırılamaz.
AB Uygunluk beyanı ≠ ATEX sertifikası
Bu durumda Ex işaretlemesi beyanda yer alır, ancak doğal olarak bir sertifika numarası bulunmaz. Çünkü bu ekipman için bir tip inceleme sertifikası düzenlenmemiştir.
Görsel bir referans olarak, uygun şekilde hazırlanmış bir AB Uygunluk Beyanı ve ATEX sertifikası örneklerini armatür ürün sayfalarımızdaki “İndir” bölümünde inceleyebilirsiniz
ATEX sertifikası ne zaman gereklidir?
Aşağıdaki tablo, hangi tür patlamaya karşı korumalı ekipmanlar için uygunluk değerlendirme sürecine Onaylanmış Kuruluş katılımı gerektiğini ve dolayısıyla ATEX sertifikasının zorunlu olduğunu özetlemektedir.
Bu ayrım, belirli bir tehlikeli bölge için ekipman seçen müşteri bakış açısıyla hazırlanmıştır. Ex işaretlemesinde yer alan ekipman kategorisi parantez içinde gösterilmiştir.
| Cihaz tipi | Ekipmanın amaçlandığı patlama tehlikesi olan Zone | ||
| 0/20 (ekipman kategorisi 1) | 1/21 (ekipman kategorisi 2) | 2/22 (ekipman kategorisi 3) | |
| Elektrikli ekipman | ✔ | ✔ | ⛌ |
| Elektrikli olmayan ekipman | ✔ | ⛌ | ⛌ |
| İçten yanmalı motorlar | ✔ | ✔ | ⛌ |
Özel Koşullar: ATEX Sertifikası Talep Etmek Ne Zaman Anlamlıdır?
Daha önce belirtildiği gibi, ATEX Direktifi’ne göre üreticiler Ex ekipmanla birlikte kullanım kılavuzunu ve AB Uygunluk Beyanı’nı sağlamakla yükümlüdür.
AB Uygunluk Beyanı, bir cihazın patlayıcı atmosferlerde kullanım için gerekli güvenlik şartlarını karşıladığını doğrularken incelenmesi gereken temel belgedir. Ex işaretlemesi ve Ex ekipman seçimi hakkında daha detaylı bilgi için ATEX işaretlemesiyle ilgili yazımızı inceleyebilirsiniz.
Peki üreticiden ATEX sertifikasını ayrıca talep etmeye değer durumlar var mıdır?
Evet, vardır. Çünkü Ex ekipmanın kullanım kapsamı, güvenli kullanım için belirli özel koşullarla sınırlandırılmış olabilir.
Bir cihaz için ATEX sertifikası düzenlenmişse, bu tür özel koşulların varlığını gösteren işaret genellikle sertifika numarasının sonunda yer alan “X” harfidir.
Örneğin, tehlikeli alanlar için tasarlanan OptiLine armatür bu işarete sahiptir. Bu durum, ekipmanın güvenli kullanımı için belirli özel koşulların geçerli olduğunu gösterir. İlgili tip inceleme sertifikasının tamamı cihazın ürün sayfasında bulunabilir.
Bu koşullardan biri, cihazın metalik olmayan dış parçalara sahip olmasıdır. Bu nedenle kullanıcılar, cihazın iletken olmayan yüzeylerde elektrostatik yük birikimine neden olabilecek koşullara maruz kalmayacağından emin olmalıdır. Ayrıca ekipman nemli bir bezle temizlenmelidir.
Teorik olarak bu koşulların kullanım kılavuzunda yer alması gerekir. Ancak uygulamada bu bilgiler bazen eksik bırakılabilir veya hatalı tercüme edilebilir. Böyle durumlarda ATEX sertifikasının paylaşılması, üreticinin güvenli kullanım koşulları konusunda şeffaf davrandığını gösterir.
Peki düzenlenmiş bir sertifikası bulunmayan ekipmanlarda durum nedir?
Bu tür ekipmanlarda beyanda sertifika numarası veya “X” sembolü bulunmaz. Bu durumda, güvenli kullanım için özel koşulların kullanım kılavuzuna doğru ve eksiksiz şekilde eklenmiş olmasına güvenmek gerekir.
Uygunluk Sürecinde Doğru Değerlendirme Yapmak
ATEX sertifikasının ne zaman gerekli olduğunu anlamak, karmaşık bir binada hangi anahtarın hangi kapıyı açtığını bilmeye benzer.
Tehlikeli ortamlarda güvenliği sağlamak için bu ayrım kritik öneme sahiptir.
Diğer yandan, bu ayrıntıların gözden kaçırılması önemli güvenlik ve uygunluk risklerine yol açabilir. Ekipmanınızın uygunluğu konusunda emin değilseniz, projenize özel değerlendirme ve yönlendirme için uzmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz.