Czy wszystkie urządzenia Ex muszą posiadać certyfikat ATEX (certyfikat Ex)
Choć odpowiedź na pytanie “czy wszystkie urządzenia Ex muszą posiadać certyfikat ATEX” wydaje się oczywista, to w praktyce sprawa nie jest prosta. Potwierdza to m.in. wynik ankiety, w ramach której aż 85 osób odpowiedziała błędnie.
Zanim przejdziemy do sedna tematu, zwróćmy uwagę na ważny aspekt, do którego wrócimy w dalszej części artykułu. Producent, z perspektywy prawa, ma obowiązek przekazać klientowi, który kupuje urządzenie w wykonaniu przeciwwybuchowym tylko dwa dokumenty – są to:
1. instrukcja obsługi urządzenia,
2. deklaracja zgodności.
Wróćmy teraz do kwestii certyfikatu ATEX oraz tytułowego pytania.
Prawdą jest, że każde urządzenie Ex musi posiadać dokument potwierdzający możliwość stosowania go w strefach zagrożenia wybuchem. Nie zawsze jednak ma on status certyfikatu.
Czym jest certyfikat w kontekście oceny zgodności urządzenia?
Certyfikat Ex dokument, który potwierdza pozytywny wynik oceny zgodności produktów z Dyrektywą ATEX. Certyfikacja wyrobów ATEX wykonywana jest przy udziale jednostki notyfikowanej. Innymi słowy, wydanie certyfikatu potwierdzającego zgodność urządzenia z odnoszącymi się do niego dyrektywami – w omawianym przypadku będzie to dyrektywa ATEX (2014/34/UE) – wymaga udziału jednostki notyfikowanej.
Tymczasem wspomniana dyrektywa ATEX, dzieli urządzenia Ex m.in. na te, które:
1. wymagają udziału jednostki notyfikowanej w procesie oceny zgodności,
2. nie wymagają udziału jednostki notyfikowanej w procesie oceny zgodności (ocenę zgodności wykonuje producent lub upoważniony przez niego podmiot; możliwy jest tu udział jednostki notyfikowanej jednak jest to dobrowolna decyzja).
Urządzenia Ex, które WYMAGAJĄ w ocenie zgodności udziału jednostki notyfikowanej
Proces oceny zgodności urządzeń przeciwwybuchowych, które wymagają udziału jednostki notyfikowanej, kończy się wydaniem certyfikatu badania typu. To właśnie ten dokument potocznie określamy mianem certyfikatu ATEX. Dlatego w dalszej części artykułu oba pojęcia będziemy stosować zamiennie.
Certyfikat badania typu (formalnie) = Certyfikat ATEX, Certyfikat Ex (potocznie)
Co warto podkreślić producent nie ma obowiązku udostępnienia certyfikatu ATEX kupującemu. Jak zatem może on stwierdzić czy dane urządzenie jest przeznaczone do pracy w danej strefie zagrożenia wybuchem zgodnie z Dyrektywą ATEX?
Z pomocą przychodzi nam deklaracja zgodności. Jak pamiętasz z początku artykułu, jest to jeden z dwóch dokumentów, jakie producent ma obowiązek wydać kupującemu. To właśnie tam musi zostać umieszczony numer certyfikatu ATEX, a także tzw. cecha przeciwwybuchowa urządzenia, czyli ciąg znaków, za którymi kryją się bardzo ważne z punktu widzenia użytkownika informacje:
- w jakich warunkach zagrożenia wybuchem urządzenie może być stosowane w sposób bezpieczny i zgodny z Dyrektywą ATEX (m.in. rodzaj strefy zagrożenia wybuchem, maksymalna temperatura jaka może się pojawić na powierzchni urządzenia, grupa wybuchowości substancji, dla których urządzenie jest odpowiednie),
- jakie zabezpieczenia zastosowano w urządzeniu (np. e – obudowa wzmocniona; t – zabezpieczenie urządzeń przed zapłonem pyłu za pomocą obudowy), aby osiągnąć dany poziom ochrony.
Na poniższej tabliczce znamionowej oprawy oświetleniowej OptiLine wyróżniliśmy cechą przeciwwybuchową oraz numery certyfikatów ATEX (osobno dla strefy pyłowej oraz gazowej):
⯀ cecha przeciwwybuchowa
⯀ numery certyfikatów ATEX
Jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat tego jak dobierać urządzenie do pracy w strefie zagrożonej wybuchem, koniecznie sprawdź nasz artykuł pt.: oznaczenia Ex, czyli jak prawidłowo dobrać urządzenie do strefy zagrożenia wybuchem.
Urządzenia Ex, które NIE WYMAGAJĄ w ocenie zgodności udziału jednostki notyfikowanej
Co jednak z urządzeniami przeciwwybuchowymi w przypadku, których ocena zgodności była realizowana przez producenta lub upoważniony przez niego podmiot bez udziału jednostki notyfikowanej?
W takich sytuacjach nie zostanie wydany certyfikat badania typu, a jedynym dokumentem potwierdzającym pozytywny wynik oceny zgodności, a tym samym możliwość stosowania urządzenia w strefach zagrożonych wybuchem, będzie deklaracja zgodności. Nawiązując jednak do wcześniejszych rozważań dokument ten nie może być określany mianem certyfikatu ATEX.
Deklaracja zgodności ≠ Certyfikat ATEX
Tym razem w deklaracji pojawi się cecha przeciwwybuchowa, ale z oczywistych względów nie pojawi się tam numer certyfikatu Ex.
Na stronie jednej z naszych opraw oświetleniowych możesz sprawdzić, jak wygląda prawidłowo opracowana deklaracja zgodności oraz certyfikat ATEX (dokumenty te znajdziesz w sekcji “do pobrania”)https://hardo.tech/pl/oprawy-oswietleniowe-ex-lampy-atex-dla-strefy-21-22-oraz-2/
Kiedy wymagany jest certyfikat EX (ATEX)
W poniższej tabeli wyjaśniliśmy, które urządzenia przeciwwybuchowe wymagają udziału jednostki notyfikowanej w procesie oceny zgodności, a tym samym, dla których wydawany jest certyfikat ATEX. Podział został wykonany z perspektywy klienta, który dobiera urządzenia do konkretnej stref zagrożonej wybuchem. Odzwierciedleniem tej strefy w cesze przeciwwybuchowej jest kategoria urządzenia, którą podaliśmy w nawiasie.
| Rodzaj urządzenia | Dla jakiej strefy zagrożenia wybuchem przeznaczone jest urządzenie | ||
| 0/20 (kategoria 1 urządzenia) | 1/21 (kategoria 2 urządzenia) | 2/22 (kategoria 3 urządzenia) | |
| Elektryczne | ✔ | ✔ | ⛌ |
| Nieelektryczne | ✔ | ⛌ | ⛌ |
| Silniki spalinowe | ✔ | ✔ | ⛌ |
Specjalne warunki użytkowania, czyli kiedy warto wymagać certyfikatu ATEX
Jak powiedzieliśmy we wstępie zgodnie z dyrektywą ATEX producent musi udostępnić wraz z urządzeniem Ex instrukcję obsługi oraz deklarację zgodności. I to właśnie deklaracja zgodności jest pierwszym dokumentem, do którego powinniśmy zajrzeć w celu sprawdzenia, czy urządzenie spełnia wymagania pod kątem pracy w naszej przestrzeni zagrożonej wybuchem.
Zastanówmy się jednak, czy są sytuacje, w których warto poprosić producenta o informację, czy certyfikacja wyrobu ATEX była przeprowadzona i wówczas o udostępnienie certyfikatu ATEX?
Okazuje się, że tak. Zakres stosowania urządzeń Ex może być ograniczony poprzez tzw. szczególne warunki bezpiecznego użytkowania.
Jeśli dla danego urządzenia został wydany certyfikat ATEX, to sygnałem informującym nas, że wspomniane warunki mają zastosowanie do danego urządzenia, jest litera X na końcu numeru tegoż certyfikatu. W przypadku oprawy OptiLine, która jest przeznaczona do pracy w strefie zagrożonej wybuchem zapis kryjący się pod tym symbolem (patrz poniżej) nie wpływa w znaczący sposób na jej użytkowanie, a pełny certyfikat badania typu jest w dostępny na stronie urządzenia. Niemniej zawsze należy zachować czujność.
Przykładowy zapis kryjący się pod symbolem X w przypadku oprawy OptiLine (wyciąg z certyfikatu ATEX):
Urządzenie zawiera zewnętrzne części niemetalowe. Użytkownik powinien zatem upewnić się, że urządzenie nie jest instalowane w miejscu, w którym może być narażone na działanie warunków zewnętrznych, które mogą powodować gromadzenie się ładunków elektrostatycznych na powierzchniach nieprzewodzących. Dodatkowo, czyszczenie sprzętu należy przeprowadzać wilgotną szmatką.
W teorii warunki te powinny znaleźć się także w instrukcji obsługi urządzenia, jednak praktyka pokazuje, że producentom albo zdarza się o nich zapomnieć, albo błędnie przetłumaczyć. Udostępnienie certyfikatu ATEX w takich sytuacjach jest także pewnego rodzaju dowodem, że procent nie ma nic do ukrycia.
Co jednak w przypadku urządzeń, dla których certyfikat nie został wydany? Wtedy w deklaracji nie ma ani numeru certyfikatu, ani tym bardziej wspomnianego symbolu “X”. W takich sytuacjach pozostaje nam zdać się na uczciwość producenta, który powinien umieścić specjalne warunki bezpiecznego użytkowania w instrukcji obsługi.