Symbol „X”- czyli na co zwrócić uwagę kupując urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym
Jeśli jesteś odpowiedzialny za zakup lub dobór urządzeń do stref do stref zagrożonych wybuchem musisz wiedzieć jak czytać zawarte w certyfikatach i tabliczkach znamionowych symbole
W przypadku zakupu urządzeń oraz osprzętu elektrycznego przeznaczonego do eksploatacji w strefach zagrożenia wybuchem należy upewnić się, iż spełniają one podstawowe wymogi w zakresie przepisów BHP oraz dyrektyw nowego podejścia, konkretne oczekiwania użytkownika co do ich funkcjonalności, a także ceny zakupu oraz terminu dostawy. Aby jednak decyzja zakupowa była w pełni uzasadniona należy wziąć pod uwagę dodatkowe czynniki jak koszt montażu, eksploatacji, konserwacji oraz serwisu. Nie wolno także zapominać o kosztach pośrednich wynikających z przestoju instalacji spowodowanego montażem, awarią lub serwisem urządzenia.
W przypadku obszarów zagrożonych wybuchem decyzję zakupową dodatkowo komplikują europejskie oraz międzynarodowe przepisy w zakresie certyfikacji oraz znakowania urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym. Dzieje się tak ponieważ dają one producentom możliwość znakowania ich wyrobów enigmatycznym symbolem „X” (ostatnia pozycja w numerze certyfikatu badania typu powszechnie określanego mianem certyfikatu ATEX). Symbol ten jest informacją dla kupujących oraz użytkowników, iż bezpieczne stosowanie urządzenia wymaga spełnienia specjalnych warunków.
Dodatkowe koszty montażu, konserwacji i serwisu urządzeń Ex
Co jednak dokładnie oznacza symbol „X”? Ujmując rzecz bardzo ogólnie, symbol „X” może zarówno rozszerzać zakres zastosowań danego urządzenia, jak i je znacząco ograniczać. Precyzyjna odpowiedź kryje się natomiast w certyfikacie ATEX danego urządzenia. Informacja ta powinna także znaleźć się w instrukcji obsługi. Praktyka jednak pokazuje, że część producentów “zapomina” o umieszczeniu tej informacji lub ma problemy z jej właściwym tłumaczeniem na język kraju, w którym urządzeni zostało sprzedane.
Dlaczego szczegółowa informacja o specjalnych warunkach bezpiecznego użytkowania jest tak istotna z perspektywy kupującego urządzenie? Bo zapisy tej części certyfikatu ATEX mogą powodować dodatkowe koszty montażu, konserwacji lub serwisu.
Konieczność wymiany pracujących już urządzeń Ex
Prawdziwy problem pojawia się gdy ocena ryzyka wybuchowego przeprowadzona dla pracującej już instalacji ujawnia, iż zapisy kryjące się za symbolem „X” uniemożliwiają dalsze jej funkcjonowanie. Wyjściem z tej patowej sytuacji może okazać się opracowanie szczegółowej oceny ryzyka dla danego urządzenia, która ostatecznie wykaże czy może być ono bezpiecznie użytkowane w konkretnych warunkach procesowych. Wcześniej jednak należy zweryfikować czy koszty związane z wykonaniem takiej oceny (w tym m.in. koszty badań i ekspertyz) nie przekroczą kosztów wymiany urządzenia oraz czy istnieją przesłanki, które wskazywałby, iż ocena zakończy się pozytywnym wynikiem.
Ze względu na powyższe argumenty niezwykle istotne jest aby użytkownicy urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym mieli pełną świadomość znaczenia oraz konsekwencji wynikających z symbolu „X”.
Równie ważnym jest aby inżynierowie dostrzegali subtelne techniczne różnice między urządzeniami pochodzącymi od różnych producentów, ponieważ podobne rozwiązania posiadające taką samą klasyfikację ATEX mogą wymagać zgoła odmiennych nakładów finansowych wynikających z obostrzeń kryjących się za symbolem „X”.
Przykładowe ograniczenia urządzeń Ex
Aby lepiej zilustrować problem, przedstawmy go na przykładach konkretnych obostrzeń jakie mogą występować w załączniku do certyfikatu urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym. Załóżmy, iż urządzenia te posiadają odpowiednią dla warunków pracy „klasyfikację ATEX”, przez co użytkownik przy ich zakupie, nie zwrócił należytej uwagi na znaczenie symbolu „X”. Sytuacja taka wbrew pozorom występuję stosunkowo często, a jej konsekwencje mogą być bardzo poważne.
Niskie ryzyko uszkodzenia mechanicznego
Możliwość montażu danego urządzenia w obszarach o niskim ryzyku uszkodzenia mechanicznego – obostrzenie to wyklucza możliwość zastosowania danego rozwiązania w wielu obszarach produkcji, transportu oraz załadunku, co zostanie wykazane w ocenie ryzyka wybuchu przeprowadzonej dla danej instalacji.
Wytrzymałość na uderzenia poniżej 7N
Obudowa urządzenia posiada wytrzymałość na uderzenia poniżej 7N – zgodnie z wytycznymi dla urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym wytrzymałość ta powinna być nie mniejsza niż 7N. Dlatego też zakup urządzenia o obniżonej wytrzymałości można porównać do zakupu sportowego samochodu bez poduszek powietrznych, którym można poruszać się jedynie z prędkością poniżej 40km/h.
Zmniejszony zakres temperatury pracy
Ograniczenie standardowego zakresu temperatury otoczenia w jakim może pracować urządzenie – przyjmuje się, iż standardowy zakres temperatur otoczenia mieści się w przedziale od -20oC do +40oC. Jego zawężenie do zakresu od 0oC do +40oC oznacza, iż w praktyce dane urządzenie może być stosowane jedynie w pomieszczeniach zamkniętych.
Pracochłonne procedury montażu
Urządzenie wymaga specjalnych warunków montażu oraz konserwacji – symbol „X” może oznaczać również szereg innych ograniczeń zwiększających koszt montażu lub konserwacji danego urządzenia. Przykładowo obostrzenia mogą wymagać pracochłonnych procedur montażu urządzenia z użyciem drogich elementów mocujących, pod rygorem nieważności certyfikatu.
Reasumując, podczas procesu wyboru urządzeń przeznaczonych do pracy w obszarze atmosfery wybuchowej należy zwrócić szczególną uwagę na ukryte koszty inwestycji związane m.in. z montażem, eksploatacją, konserwacją oraz serwisem. Bardzo istotne jest również aby poznać wszelkie ograniczenia oraz szczególne warunki bezpiecznego użytkowania danego urządzenia, które często kryją się za enigmatycznym symbolem „X”.